اوپك و مصرف كنندگان

تحولات قيمت نفت اين روزها به محور توجه بسياري از مردم و رسانه‌ها گروهي قرار گرفته است و اين تحول چشم‌ها را بسوي اوپك به عنوان مهمترين سازمان متشكل از توليد كنندگان نفت جلب كرده است. اوپك به رغم همه تصورات از توان كافي براي تاثير بر بازار برخوردار نيست. اين سازمان با اين وجود تلاش مي كند تا با بكارگيري همه توان خود نياز بازار نفت را با تامين منافع كشورها عضو تامين كند. در اين جهت اخيرا اجلاس مشترك اوپك و شركت‌هاي نفتي چين برگزار شد و در آينده اي نزديك اجلاس سران اين سازمان در رياض برگزار مي شود. براي آگاهي از حاصل نشست‌ برگزار شده و اجلاس سران اين سازمان با جواد يارجاني رئيس امور اوپك و روابط با مجامع انرژي و نماينده ملي جمهوري اسلامي ايران در اين سازمان گفتگو كرده‌ايم. وي علاوه بر خدمت در دبيرخانه اوپك بمدت 5 سال به عنوان رئيس بخش تحليل بازار تجربه سال‌هاي طولاني حضور در مجامع و اجلاسهاي

مختلف اوپك را دارد.
*

نشست دوره اي اوپك با چين كه چندي پيش برگزار شد و شما نيز به عنوان نماينده ايران در آن شركت داشتيد با چه هدفي برگزار مي شود؟
-

اجلاس نمايندگان اوپك و چين براي دومين بار برگزار شد و اين اجلاس بصورت سالانه بين اوپك و دست اندر‌كاران صنعت نفت چين در سطح كارشناسي ارشد بگذار مي‌شود. اجلاس نخست در دبيرخانه اوپك در وين برگزار شد. قرار است سال آينده نيز سومين جلسه در وين و مقر اوپك برگزار شود و نشست هاي تبادل نظر ميان اوپك و چين ادامه يابد. در اين جلسه‌ها طرفين به دليل نيازي كه دارند باهم در مورد بازار نفت تبادل نظر مي كنند. در جلسه دوم نيز كه با حضور دبيركل اوپك برگزار شد، طرفين در مورد شرايط بازار و آينده عرضه و تقاضا بحث كردند. در اين جلسه اعضاي دبيرخانه اوپك نيز شركت داشتند. علاوه براين كارشناسان ارشد كشورهاي عضو اوپك نيز در اين جلسه حاضر بودند. استقبال اوپك از اين نشست به دليل اهميت نقش چين در بازار انرژي است. اين كشور با توجه به رشد اقتصادي بالايي كه در سالهاي اخير تجربه كرده است به دومين مصرف كننده نفت در جهان پس از آمريكا تبديل شده است. حتي پيش بيني مي شود كه اين نقش بيشتر‌هم بشود و چين در مصرف انرژي و نفت آمريكا را پشت سر بگذارد. بنابراين چين در مصرف نفت نقش مهمي دارد و به همين دليل بايد اوپك به اين كشور و جايگاه آن توجه كند.
از سال 1960 كه سال تاسيس اوپك است مصرف جهان چيزي حدود 7/20 ميليون بشكه در روز بود. ميزان مصرف نفت در سال‌هاي اخير به‌طور متوسط به بيش از 84 ميليون بشكه رسيده است. در اين مورد چين نقش مهمي داشته است. مصرف چين در طول اين سال‌‌ها 7 برابر شده است. اين رشد نشان دهنده اهميت نقش اين كشور در بازار نفت است و توجه به تقاضاي اين كشور ضروري است. در واقع اوپك به عنوان يك سازمان كه توليد كنندگان عمده نفت را نمايندگي مي كند و اعضاي اين سازمان به عنوان صادر كنندگان مهم نفت، بايد به تحولات و برنامه‌هاي اين كشو اهميت زيادي بدهند. در واقع اين اجلاس براي اين است كه اوپك با اين كشور تعامل بهتري داشته باشد تا با آشنايي در مورد برنامه هاي چين براي توليد نفت برنامه ريزي كنند و اين كشور نيز با آشنايي با برنامه هاي اوپك و كشورهاي عضو اين سازمان برنامه هاي اقتصادي خود را پيش ببرد.
* در اين نشست آيا در مورد جزئيات برنامه‌هاي اين كشور و نگراني هاي آنان نيز بحث و گفتگو شد؟
- بله در مورد برنامه هاي اين كشور بصورت كلي بحث‌هايي شد. براي مثال در چين هنوز ذغال سنگ منبع اصلي تامين انرژي است و با توجه به اينكه اين سوخت آلودگي زيادي ايجاد مي كند دولت چين برنامه وسيعي را براي جايگزيني ديگر منابع انرژي مثل نفت و گاز با ذغال سنگ دارد. همين برنامه كه در دستور كار اين كشور قرار دارد در برنامه‌هاي اوپك براي آينده بسيار مهم است. چگونگي اجراي اين برنامه و ميزاني كه هر‌سال ديگر انواع انرژي جايگزين ذغال سنگ مي شود براي اوپك بسيار مهم است و نحوه اجراي اين برنامه به‌شدت در تقاضاي آينده نفت در جهان موثر است. اين امر كه بر تقاضاي نفت در جهان تاثير دارد براي اوپك و اعضاي اين سازمان كه توليد كنندگان اصلي نفت و گاز هستند از اهميت زيادي برخوردار است.
در اين جلسه اوپك مواضع خود را توضيح داد و تاكيد كرد كه در افزايش قيمت‌ها نقشي ندارد و از نوسان دائم قيمت‌ها سودي نمي برد. چين نيز بادقت اين مسئله را دنبال مي كند. آمار رسمي چين نشان ميدهد كه واردات نفت چين بر اساس آمار رسمي در ماه سپتامبر نسبت به مدت مشابه سال قبل رشد داشته است. رشد واردات نفت چين حدود 5/1 درصد نسبت به سال قبل بوده كه به 32/3 ميليون بشكه در روز رسيده است. در حال حاضر 3 كشور عضو اوپك شامل عربستان، آنگولا و ايران بزرگترين تامين كنندگان نفت اين كشور هستند و حفظ اين موقعيت براي كشورهاي عضو اوپك از اهميت برخوردار است.
*آيا در مورد تحولات بازار نفت و تاثير آن بر اقتصاد اين كشور بصورت دقيق و ريز نيز بحث شد و جزئيات تاثير قيمت هاي بالاي نفت در اقتصاد اين كشور تشريح شد؟
- در مورد اين تاثير بصورت دقيق و جزئي بحث نشد و توضيح و آماري ارائه نشد ولي براين نكته تاكيد كردند كه اگر روند افزايش قيمت نفت تداوم يابد بر تقاضاي اين كشور تاثير مي گذارد و رشد اقتصادي در اين كشور تحت تاثير قرار خواهد گرفت.
نكته ديگري كه مطرح شد و بايد مورد توجه قرار گيرد مسئله در دسترس بودن آمارهاي دقيق است. مسئله آمارهايي كه از سوي چين منتشر مي شود مهم است. فقدان آمارهاي دقيق و بموقع در بازار بسيار اهميت دارد. در سال‌هاي اخير عدم توازني در بازار بوجود آمد كه عمده آن مربوط به كشوهاي نوظهور در بازار نفت بود كه چين از جمله آن‌‌ها بود. در اين كشورها به‌طور معمول آمارهاي دقيق و به‌ روز وجود ندارد.
اعضاي اوپك در اين جلسه بر ضرورت دسترسي به آمارهاي بموقع تاكيد كرد. كشورهاي عضو اوپك علاقه‌مند هستند كه از آينده تقاضا مطلع باشند تا با توجه به اين امر براي توليد نفت سرمايه گذاري كنند. و ظرفيت ايجاد كنند. اين سرمايه گذاري‌‌ها هزينه بسيار بالايي دارد بنابراين كشورهاي توليد كننده نفت بايد بدانند كه ميزان تقاضا در كشورهاي مختلف از جمله چين چگونه و به چه شكل در حال تغيير است تا سرمايه گذاري‌هاي بزرگي كه انجام مي شود بي حاصل نباشد.
*اجلاس هاي مشابه ديگري نيز بين اوپك و ديگر مصرف كنندگان نفت برگزار مي شود اين اجلاس ها نيز اهداف مشابهي دارد.
- بله جلسه هاي مشابهي برگزار مي شود كه مهمترين آن ها جلسه اي است كه اوپك با كشورهاي عضو اتحاديه اروپا دارد. اين نشست با روسيه نيز برگزار مي شود ولي جلسه با روسيه منظم برگزار نمي شود. جلسه ديگري كه بطور منظم برگزار مي شود جلسه اوپك با سازمان بين‌المللي انرژي است. با وجود اينكه اين سازمان در جهت تامين منافع كشورهاي مصرف كننده عمده حركت مي كند ولي اوپك جلسه‌هاي مشترك و منظمي با اين سازمان دارد. علاوه براين جلسه‌ها كشورهاي توليد كننده غير عضو اوپك نيز در جلسه هاي رسمي اوپك به عنوان ناظر شركت مي كنند و به اين ترتيب تلاش مي كنند تعامل خوبي با اوپك داشته باشند. در واقع اين جلسه‌ها منافع دو طرف را در پي دارد.
*در سال‌هاي اخير شاهد هستيم كه برخي كشورها به اوپك بازگشته و خواهان عضويت در اين سازمان شده‌اند، دليل اين مسئله چيست؟
- حضور كشورها در اوپك با توجه به منافع ملي آنان صورت مي گيرد. هيچ اجباري براي عضويت و يا عدم عضويت در اوپك وجود ندارد. در يك دوره اي كشورهاي گابن و اكوادور با توجه به اينكه توليد نفت كمي داشتند و توان توليد كافي نداشته‌اند و تصور مي شد كه تاثيري در روند تصميم گيري اين سازمان ندارند از اوپك خارج شدند. اين شرايط امروز تغيير كرده و براي مثال از سال 2007 كشور آنگولا كه با سرعت به يك كشور صادر كننده نفت تبديل شده است. گفته مي شود كه توليد اين كشور بزودي توليد 2 ميليون بشكه اي را داشته باشد. اين كشور با توجه به اينكه مصرف داخلي اندكي دارد مي تواند در بازار نقش خوبي داشته باشد و به همين دليل تصميم گرفت كه به عضويت اوپك در آيد تا از اين طريق منافع خود‌را تامين كند اين كشور و ديگر كشورها مثل اكوادور منافع خود‌را در اين ديدند كه از تجربيات 47 ساله اين سازمان استفاده كنند. اكوادور با توجه به تغييراتي كه در دولت اين كشور رخ داده علاقه‌مند شده است كه مجدداًٍ به اوپك بپيوندند و به اين ترتيب با پيوستن اين كشورها اعضاي اوپك به 13 عضو مي رسد.
*اجلاس سران اوپك نيز در پيش است و با توجه به تحولات قيمت نفت در بازار همه چشم‌ها بسوي اين سازمان و اجلاسي كه با شركت سران كشورهاي توليد كننده نفت اين سازمان در عربستان برگزار مي شود متمركز شده است. در اين اجلاس آيا آنگونه كه انتظار مي رود تصميم هاي مهم و حياتي گرفته مي شود؟
- از سال 1960زمان تشكيل اوپك تا كنون يك بار در سال 1975 نخستين اجلاس سران اوپك برگزار شد. اين اجلاس در اوج قدرت و توان اوپك در شهر الجزيره برگزارشد. اجلاس دوم قرار بود كه در عراق برگزار شود ولي به دليل حمله صدام به ايران اين اجلاس كه قرار بود در سال 1980 برگزار شود به تعويق افتاد. در اين دوره كه دهه هشتاد تا نود را شامل مي شود، دوره اوج مشكلات اوپك بود. در اين شرايط با روي‌كار آمدن دولت جديد در ونزوئلا در سال 2000 هوگوچاوز رئيس جمهوري اين كشور ابراز علاقه كرد تا اجلاس سراي در اين كشور برگزار شود و به اين ترتيب دومين اجلاس اوپك در ونزوئلا برگزار شد. در اين اجلاس سران اوپك تصميم گرفتند كه اجلاس سران هر 5 سال يك بار برگزار شود. با اين تصميم قرار بود كه اجلاس سال 2005 در عربستان برگزار شود ولي با درخواست ليبي براي ميزباني اين اجلاس، برگزاري آن به تعويق افتاد و قرار است اواخر آبان در رياض برگزار شود. اجلاس هاي سران اوپك به‌طور معمول به مسايل ريز بازار نفت از جمله قيمت نمي پردازد و بيشتر مسائل كلان در اجلاس سران كشورهاي عضو بررسي و مورد توجه قرار مي گيرد. نگاهي به اساس نامه اوپك و بيانيه هاي قبلي نشست نشان مي دهد كه استراتژي هاي بلند مدت و راهبردي اوپك مورد توجه و برسي اجلاس سران اوپك است. از جمله مسايل جديدي مثل محيط زيست و توسعه پايدار در اين اجلاس مورد برسي قرار مي گيرد. مسئله ديگر حضور وزراي اقتصاد در اين اجلاس است كه با توجه به اينكه در اجلاس اول در الجزاير تصميم گرفته شد تا صندوق اوپك براي كمك به كشورهاي فقير تشكيل شود اين بخش با نام صندوق كمك اوپك زير نظر وزراي اقتصاد كشورهاي اوپك قرار دارد. به همين دليل در اجلاس سران پيش از اجلاس رسمي، وزراي نفت به همراه وزير خارجه و وزراي اقتصاد گرد هم مي آيند و در مورد برنامه‌هايي كه دارند بحث مي كنند و در مورد بيانيه پاياني اين اجلاس كه به تاييد سران خواهد رسيد بحث و گفتگو خواهند كرد.
* به نظر شما در اين اجلاس در مورد افزايش توليد و تلاش براي كاهش قيمت‌ها بحث نخواهد شد؟
- مسئله اصلي اين است كه اوپك در روزهاي اخير توليد خود را 500 هزار بشكه افزايش داده است.
اينكه پس از اين افزايش بلافاصله اوپك توليد خود را بارديگر افزايش دهد بعيد است. البته وزراي نفت اين سازمان قبل از اجلاس سه جانبه وزراي نفت، خارجه و اقتصاد كشورهاي عضو، در يك سمپوزيوم شركت مي كنند و ممكن است در مورد بازار بحثي شود ولي هيچ وقت در اجلاس سران در مورد تغيير توليد تصميم گيري نشده است. البته بعد از اجلاس سران قرار است اجلاس فوق‌العاده اوپك در امارات برپا شود. اين اجلاس فرصت مناسبي است كه سازمان كشور‌هاي اوپك در مورد بازار و توليد نفت تصميم گيري كنند. در اين زمان توليد 500 هزار بشكه اي اوپك در بازار آثار خود را نشان داده است و براي برسي تاثير آن و تصميم گيري در مورد اينكه چه واكنشي لازم است به تحولات بازار نشان داده شود وجود دارد. البته اوپك در شرايط فعلي نقش موثري در بازار ندارد علاوه براين قيمت‌هايي كه امروز به عنوان قيمت‌هاي بي سابقه مطرح مي شود با محاسبه تاثير تورم و كاهش ارزش دلار هنوز از قيمت هاي واقعي فاصله دارد.
قيمت هاي امروز افزايش يافته و به 90 دلار براي هر بشكه رسيده است ولي اگر تنها نرخ تورم را محاسبه كنيم قيمت‌ها به ميزاني كه تصور‌مي شود رشد نكرده است. در برسي كه از سوي اوپك در سال 86 منتشر شده است در سال 80 قيمت اسمي نفت به 30 دلار رسيده بود ولي اين ميزان با محاسبه تورم در واقع 18 دلار بوده است. علاوه براين قيمت‌هاي سال 2006 نيز كه به60 دلار رسيده بود نيز به‌طور عملي معادل 5/13 دلار بوده است. بنابراين تحول قيمت‌ها در واقع آنگونه كه تصور مي شود نيست و رشد قيمت‌ها حتي معادل تورم نبوده است.