صنعت نفت برنامه استراتژیک ندارد

برنامه ریزی در هر تحرکی، چه فردی، چه اجتماعی، از ابتدایی ترین ضروریات است.
در اقتصاد ایران، نفت مهمترین منبع تحرک است و در سال‌های اخیر این اهمیت به دلیل ارزش بی‌حساب انرژی در اقتصاد جهان بیش از پیش از ارزش برخوردار شده است.
برای این منبع تحرک اقتصاد جهانی که در ذخایر نفت خام درحال حاضر مقام سوم را داریم و در گاز مقام دوم را باید برنامه ریزی راهبردی داشته باشیم تا سرمایه‌گذاری‌ها در هر‌بخش با اهداف مشخصی انجام شود که هم منافع ملی‌ما و هم منافع جهانی را تامین کند. علاوه بر سرمایه‌گذاری در این صنعت و تدوین نقشه راه توسعه آن باید برای درآمدهای آن نیز برنامه داشت تا از این ثروت بی جایگزین ثروت و داریی پایداری تولید کرد.
با وجود همه این اهمیت هنوز نه در بخش نفت و نه در بخش انرژی برنامه مشخصی نداریم و این درحالی است که این روزها در آستانه اجرای طرحی هستیم که حذف یارانه انرژی در اقتصاد ایران را هدف گرفته است.
برای آگاهی از شرایط جاری صنعت نفت و برنامه‌هایی که در دست اجراست با محمد هادی نژاد حسینیان معاون سابق بین‌الملل وزارت نفت و از مدیران ارشد باسابقه کشور گفت‌وگو کرده‌ایم.
××××××××××××××
×این روزها صنعت نفت در ایران با مشکلات زیادی مواجه است. بخشی ناشی از تحولات روابط خارجی است و برخی ناشی از بی تجر‌بگی افراد. ما در صد سالگی حضور نفت در اقتصاد ایران هستیم. اما هنوز هیچ برنامه مشخص و دراز‌مدتی در نهاد‌های مربوط به انرژی در ایران وجود ندارد. برخی خواهان صادرات گاز هستند. برخی از تولید برق و صادرات آن سخن‌می‌گویند برخی از توقف خام فروشی به‌طور کلی سخن می گویند. درواقع در صد ساله دوم چه باید کرد؟
- تا آنجا که من میدانم برنامه مدون و مشخص راهبردی در صنعت نفت ایران نداریم. التبه برخی سیاستها خیلی بدیهی است. برای مثال از پارس جنوبی ما هرچه گاز تولید کنیم خوب است. چون در این میدان ما شریکی داریم که زودترازماتولیداز این میدان را شروع کرده و هنوز هم بیشتراز ما برداشت میکندودر آینده هم اگر ما برداشت نکنیم او برداشت می کند. التبه خام فروشی‌هم خوب نیست ولی اگر ما تولید نکنیم و منتظر شویم که از گاز ارزش افزوده بیشتری تولید کنیم چه بسا اصل و فرع گاز را از دست بدهیم.این سیاستها بدیهی هستند .
×زمان وزارت آقای زنگنه چیزی تحت عنوان چشم‌انداز وزارت نفت منتشر شد و به نظر من مقدمه‌ای برای برنامه ‌ریزی بود. آمارهایی در مورد میزان تولید و ذخایر ایران و جهان درآن گرد‌آمده بود. برخی پیش‌بینی‌ها هم داشت ولی به سوالات اساسی پاسخ روشنی نمی‌داد و‌بیشتر همانگونه که شما گفتید به مسایل بدیهی پرداخته شده بود؟
ـ بله برنامه استراتژیک نبوده است. اما در مواردی از روی واقعیت‌هایی که هست می توان به نتیجه رسید. برای مثال در مورد صادرات گاز از طریق خط لوله و تولید ال ان جی محاسبه‌هایی شده و گفته شده که صادرات گاز از طریق خط لوله تا فاصله مشخصی مثلا 3 هزار کیلومترازصادرات ال ان جی باصرفه تراست. برای فاصله بیشترال ان اجی با صرفه تر است. البته به دلیل تغییر قیمت نفت و تغییر هزینه‌های اجرای طرح‌ها به دلیل افزایش قیمت تجهیزات این اعدادتغییرمینماید .
× بنابراین ما در مورد اولویت‌های انرژی در کشور نهادی رسمی نداریم؟
- شورایعالی انرژی طبق قانون وجود دارد ولی متاسفانه تشکیل نشده است . این مسایل کار این شورا است. برای صادرات برق ما بارها سئوال کردیم در مذاکراتی که داشتیم. تاکید می‌شد که تبدیل گاز به الکتریسیته و صادرات آن با صرفه‌تر از صادرات گاز نیست.
× در مورد ال ان جی ما باید چه هدفی را دنبال کنیم. بازار ال ان جی در بازار آینده شاید به صرفه تر باشد و بازار انعطاف پذیر تری داشته باشد و متفاوت از خط لوله است؟
- بله ال ان جی بازار و فروش انعطاف پذیر‌تری می‌تواند داشته باشد در مقابل خط لوله شما‌را موظف می‌کند به فروش گاز به خریداری ثابت در مدت معین و با قیمتی که براساس یک فرمول مشخص تعیین ‌می‌شود و به همین دلیل مخاطره بیشتری دارد. اگر امکان فروش نداشته باشید خسارت بیشتری وجود دارد.
پیش از این سرمایه‌گذاری در طرح‌های ال‌ان‌جی زمانی از سوی بانک‌ها تامین اعتبارمیشدند که حد اقل برای حدود 80 در صد تولید آن مشتری دائم داشتند. امروز هرچه که پیش می‌رویم میزان ظرفیت آزاد پروژهها بیشترمی شود.اگرچه بنظر میرسد ریسک راکد ماندن سرمایه افزایش می یابد. ولی حقیقت این است که به دلیل افزایش تقاضا برای خرید‌های تک محموله ای سرمایه گذاران مطمئن هستند تا بیست در صد ظرفیت واحد‌شان می توانند‌دراین بازار مشتری داشته باشند. در همه کشورها در حال حاضر پارانه‌های دریافت گاز مایع نیست. اما همه به دنبال این هستند که پایانه‌ دریافت ال‌ان‌جی ایجاد کنند.تنوع منابع تامین انرژی سیاستی است که همه در جهان دنبال می‌کنند. بنابراین خود‌را به خط لوله وابسته نمی‌کنند. ایجاد شرایط لازم برای مصرف ال‌ان‌جی در همه کشورها دنبال می‌شود.
× این سیاست تنوع مصرف و تولید انرژی آیا از سوی ایران هم نباید دنبال شود؟
- بله این عاقلانه است که ما تنوع در همه بخش‌ها داشته باشیم هم در تولید و هم مصرف. اما باید برخورد با این منافع ملی خود‌را در نظر بگیریم. برای مثال واردات گاز از روسیه یا ترکمنستان و سواپ آن برای ما بسیار خوب است حتی ترانزیت گاز از خاک ما خوب است که باید دنبال شود. در این زمینه پیشنهاد‌هایی در مورد ترانزیت گاز به ترکیه بود که به دلیل برخی سیاست‌ها این امر حمایت نمی‌شد ولی به نظر من منافعی دارد و باید از آن حمایت کرد.
× همه امید‌ها برای اعمال یک سیاست صحیح منوط به وجود نهاد مشخص و رسمی است مانند شورایعالی انرژی که از برنامه دوم تا کنون تشکیل نشده و در حال حاضر نیز همه شوراها منحل شده است. به نظر شما نباید یک اقدامی برای برنامه ریزی در بخش انرژی دنبال شود؟
- امیدوارم که اقدامی جدی در‌این زمینه صورت گرفته و شور‌ایعالی انرژی تشکیل شود.واگر مشکلاتی برسر راه ان است ازمیان برداشته شود.
× تا کی باید منتظر بود که تحولی در این زمینه رخ دهد و تصمیم‌هایی که گرفته می‌شود حاصل مفیدی در زندگی مردم داشته باشد. امروز شاهد هستیم که چون برای برخی سود آور است در همه مناطق کشور گاز رسانی می‌شود، همه این‌کار را حمایت می‌کنند ولی تولید گاز برای مصرف مشتر‌کان انجام نمی‌شود. آیا خصوصی سازی صنعت نفت راه حل این مشکل نیست؟
- مقداری از اشکالات به دولتی بودن سیستم برمی‌گردد. دولت به‌طور معمول تصمیم سیاسی می‌گیرد نه اقتصادی. دولتی ها توصیه‌های سیاسی می‌کنند و نه اقتصادی. حاصل این می شود که ثروت خدا‌دادی که باید از آن بهره برداری اقتصادی شود از آن بهره برداری سیاسی می‌شود. ما شاهد هستیم که در یک منطقه ای از کسی بخواهند که گاز رسانی شود و می‌شود ولی اقتصادی نیست. کارخانه‌هایی ساخته می‌شود که فقط برای رضایت کسی است و همه دوران فعالیتش زیان می‌دهد و حتی تعطیل‌می‌شود.
×برنامه تولید نفت در ایران در سالهای جاری باید 5/4 میلیون‌بشکه باشد آینده تولید‌نفت را چگونه می بینید؟
- تا آنجا که من یادم هست از 10 سال پیش تاکنون همیشه ظرفیت تولید نفت کشور 4 تا 2/4 بوده است و هر‌رکورد شکنی کمتر از 50 هزار بشکه بوده است. قطعا تولید نفت ما همین است و اگر تلاشی نشود که مصرف کنترل و‌کاهش یابد و تولید اضافه گردد در آینده تولید فعلی پاسخ مصرف داخلی را نمی دهد. من چند بار اعلام کردم که اگر مشکل تولید و مصرف حل نشود آینده گرفتاری زیاد خواهیم داشت .
آیا حذف یارانه کمکی به مسئله می کند؟
قطعا کمک میکند.من به همراه گروهی از دوستانم در مورد یارانه ها کار زیادی کردیم.. مسئله یارانه مشکلی است که باید حل شود و هر دولتی این مشکل را حل کند کار بزرگی کرده و‌همه باید قدر‌دان آن باشند. طرحی که ما تهیه کردیم براین استوار بود که اعتباری معادل یارانه برای هر فرد اختصاص یابد تا امکان خرید سهام داشته باشند. این کار به حجم نقدینگی اضافه نمی کرد و اگر کسی هم به پول احتیاج داشت می‌توانست سهام خود‌را بفروشد. در یک کنفرانسی در دانشگاه امام صادق من طرح خودم را مطرح کردم و استفاده از کد‌ملی برای اختصاص اعتبار برای خرید سهام مورد توجه قرار گرفت.
× حذف یارانه یک آرزوی طولانی است در همه دولت‌ها مطرح بوده و گام‌هایی برای حذف‌آن برداشته شد. این طرح با توجه به تاثیر وسیعی که در اقتصاد خواهد داشت با احتیاط و بسیار محافظه‌کارانه مورد بررسی قرار میگیرد. در مورد اینکه باید حذف شود اختلاف نظری وجود ندارد ولی مشکل شرایط عملی و ایجاد امکانات فنی برای اجرای آن است تا مشکلی ایجاد نکند؟
- به نظر من مهمترین مسئله در اجرای موفق طرح آشنایی افکار‌عمومی با این طرح است تا زمینه اجرای آن فراهم شود. علاوه براین توسعه امکانات حمل‌ونقل برای متقاضیان سفر در شهرها است. کارهای لازم باید پیش از اجرای طرح انجام شود. یارانه به‌صورت نقدی نباید‌پرداخت شود.