روسيه و مجمع گازي

مجمع كشورهاي صادركننده گاز تشكيل شد و ايده همكاري كشورهاي دارنده گاز براي ايجاد بازاري مطمئن براي مصرف‌كنندگان و توليد‌كنندگان عملي شد. روسيه اميدوار است تا از اين رويداد به عنوان اهرم فشاري براي پيش برد سياست‌هاي خود در اروپا بهره برداري كند. سخنان پوتين در افتتاحيه كنفرانس به‌طور كامل اين تلاش را نمايش داد و تيغ كشي صريح وي به روي مصرف كنندگان گاز با تاكيد بر پايان گاز ارزان اين تلاش را نشان داد.
براي آگاهي از اين تحول با غلامحسين حسنتاش كارشناس انرژي گفت‌وگو كرده‌ايم.
آيا تشكيل مجمع كشورهاي صادر‌كننده گاز اقدامي مثبت و مؤثر براي كشورهاي صادر‌كننده گاز است؟
بي شك اين اقدام مثبت است و به همين دليل چند سالي است كه كشورهاي صادركننده گاز پيگير آن بوده‌اند. مقدمات اين كار حدود5 سال است كه برنامه‌ريزي شده‌است.
حداقل سابقه‌اي كه من به‌ خاطردارم اين است كه پيشنهاد آن را ايران ارائه كرد و در دولت هشتم كشورهاي صادركننده گاز نخستين اجلاس را در تهران برگزار كردند.
در همان زمان هم اصرار براين بود كه اوپك گازي يا اوجك يا غيره مطرح نشود. سازمان كشورهاي صادركننده نفت اوپك در شرايط خاص تاريخي تشكيل شده بود و آن شرايط ديگر وجود نداشته و ندارد.
اساسنامه اين مجمع را با چه شكل و ساختاري طراحي كرده‌اند؟
من اين اساسنامه را نديده‌ام و جزئيات آن را نمي‌دانم. بايد ديد كه اساسنامه براي يك سازمان نوشته شده است يا به شكلي مانند منشوري است كه براي همكاري تدوين شده است.
اگر سازماني باشد بايد در آن نظام تصميم‌گيري و حق راي و برخي ضرورت‌هاي سازمان ديده شده باشد كه پس از انتشار احتمالي اين اساسنامه مشخص خواهد شد.
از هنگام طرح اين ايده اغلب كارشناسان تاكيد مي‌كردند كه بازار گاز با بازار نفت متفاوت است؟
بله، بازار گاز متفاوت از نفت است. گاز هنوز بازاري منطقه‌اي دارد و قيمت آن منطقه‌اي است. اين ناشي از مشكلات انتقال گاز چه با خط لوله و چه از طريق ايجاد تاسيسات مايع‌سازي‌ گاز است. در واقع گاز هنوز بازار جهاني ندارد و كالايي نيست كه اگر قيمت در نقطه‌اي بالا رفت در نقاط ديگر نيز قيمت تحت‌تأثير اين تحول تغيير كند و افزايش يابد.
البته بازارهاي مشترك و رقابت‌هايي كه براي صادرات گاز وجود دارد و همكاري‌هايي كه امكان‌پذير است، ايجاد اين سازمان را ضروري مي‌كند. در حال حاضر قيمت گاز از قيمت نفت خام تبعيت مي‌كند و با تاخيري از تحولات بازار نفت تاثير مي‌پذيرد.
البته ممكن است در بلند مدت هم قيمت گاز به‌نحوي مستقل از نفت عمل كند و اين قابل تصور است.
از نظر شما تا چه حد به روسيه مي‌توان اميدوار بود؟
بله، اين ترديد وجود دارد. روسيه از دوره دوم رياست‌جمهوري ولاديمير پوتين به بعد آشكارا از ابزارهاي مختلف از جمله گاز قصد استفاده و بهره برداري سياسي دارد. اين كشور خواهان آن است كه بازار گاز اروپا را به‌صورت انحصاري در اختيار بگيرد و به‌خصوص پس از مسائل گرجستان اين تلاش‌ها شديد‌تر شده است.
روسيه از ابتدا همكاري وسيعي با مجمع كشورهاي صادركننده گاز نداشت ولي در اين مدت همكاري خود را بيشتر كرده است؛ حتي اين كشور براي همكاري با اوپك نيز اعلام آمادگي كرده است. بايد انتظار كشيد و ديد كه آيا سياست روسيه مقطعي و براي بيرون‌راندن رقباست يا درازمدت.
انتخاب قطر به‌عنوان مركز اين مجمع درحالي كه كشور ما تهران را به‌عنوان مركز دبيرخانه پيشنهاد داده بود و روسيه سن‌پترزبورگ را، چگونه ارزيابي مي‌كنيد؟
اين كمي اميدوار‌كننده است كه نفوذ و محوريت روسيه را كاهش مي‌دهد. ولي به هر حال نبايد انتظار زيادي از اين مجمع داشت. هنوز اين نهاد در مرحله گفت‌وگو و نزديك شدن ديدگاه‌هاست. به اين مسئله بايد بلندمدت نگاه كرد.
براي رسيدن به شرايط مطلوب شكل‌گيري اين سازمان و امكان ايفاي نقش مؤثر در استاندارد كردن قراردادها و قيمت گاز بايد 7 تا 10 سال انتظار كشيد.