برنده نوبل فيزيك در كاخ سفيد
كشورما هنوز از جمله بزرگترين دارنده منابع هيدروكربوري جهان است و از اين رو جايگاه مهمي اقتصادي بلقوهاي در اقتصاد جهان دارد.
اين جايگاه تنها مزيت اقتصادي كشورمان نيست ولي مهمترين مزيت است و هرگونه تحولي در روكردهاي كشورها به تهديد اين جايگاه قابل توجه است.
تغييراتي كه در سياستهاي دولت جديد آمريكا رخداده است و يا خواهد داد بيشك در بخشهاي مختلف بر آينده تحولات داخلي و خارجي اين كشور با ديگر كشورها موثر است و اين تاثير بر كشورما نيز آثار خاص خودرا خواهد داشد.
يك تحول مهم در دولت جديد و مرتبط با كشورما وزيرجديد انرژي آمريكاست. وي كه يك چيني تبار آمريكايي است و در سال 1997 نوبل فيزيك را به دليل كنترل دما و بدام انداختن اتم با ليزر به صورت مشترك با دو دانشمند ديگر دريافت كرد استيون چو نام دارد. او از طرفداران سرسخت محيط زيست و انرژياتمي و سوختهاي غير فسيلي است.
********
آنچه مسلم است توسعه انرژيهاي نو بدون تزريق يارانههاي فراوان هنوز عملي نيست.
هنوز و باگذشت سالها از تلاش براي يافتن سوختي كه بتواند جايگزين نفت و فرآوردههاي نفتي شود هيچ جايگزين قابل قبولي يافت نشده كه به لحاظ اقتصادي توان جايگزيني سوخت هاي فسيلي را داشته باشد.
به دليل نگراني از توليد انرژيهاي نو در سالهاي اوليه شكلگيري اوپك تفكر حاكم براين سازمان عرضه نفت ارزان بود. اين سياست براي اقتصادي نبودن سرمايهگذاري مصرف كنندگان براي توليد انرژيهاي نو در پيش گرفته شده بود و از سوي عربستان سعودي حمايت ميشد.
اين سياست براين استدلال استوار بود كه دوران مصرف سنگ در توليد كالاهاي مورد نياز انسانهاي اوليه به دليل ناياب شدن اين ماده پايان نيافت بلكه به دليل كشف آهن سنگ از مركز توجه حذف شد.
اين ايده كه از سوي وزيرنفت آن زمان عربستان سعودي احمد زكييماني مطرح ميشد. ولي در اين زمان اين تفكر خريداري ندارد.
تلاشها براي يافتن جايگزين براي نفت هنوز نيتجه قابل قبولي نداشته است. در سالهاي اخير قيمت نفت به بيش از 147 دلار رسيد ولي همچنان مهمترين فرآورده نفتي يعني بنزين جايگزيني اقتصادي پيدا نكرده است.
هرچند با توليد الكل از مواد غذايي و مخلوط آن با بنزين، سوختي با كيفيت و با گازهاي اندك مخرب توليد شده است، ولي هنوز بدون يارانههاي فروان و مالياتهاي سنگين بر مصرف سوخت فسيلي امكان تشويق مصرف اين سوخت ممكن نيست.
با همه اين وجود با توجه به استدلالي كه پيش تر به آن اشاره شد بدون شك روزي انسان ماده جايگزيني براي سوخت فسيلي خواهد يافت. عقل انسان به تصوير تاريك وسردي كه از آينده و هنگامي كه جهان از نفت تهي خواهد شد و در اذهان شكل گرفته خاتمه خواهد داد.
با روي كارآمدن حزب دمكرت در آمريكا پيش بيني ميشد كه سياست بر در نفت ارزان بچرخد. يعني مصرف انرژيهاي فسيلي وارداتي در اين كشور كاهش يابد. ولي به نظر ميرسد كه سياست بسيار راديكالتر در دولت آينده آمريكا شكل خواهد گرفت.
تغييراتي كه در ساختار دولت آمريكا در بخش انرژي دولت جديد اين كشو رخ داده نشانه اين رويكرد است.
استيون چو وزيرانرژي جديد آمريكا فردي ضد انرژيهاي متعارف است. اوباما با انتخاب وي اقدامي شگفت انگيز انجام داد كه حلقه تحولاتي كه با حضور وي در كاخ سفيد نويد داده بود را تكميل كرد. اين اقدام هرچند بيسابقه البته ادامه منطقي استراتژي آمريكا براي كاهش وابستگي به واردات انرژي از خارج است.
انتخاب برنده نوبل به عنوان وزيردر دولتهاي پيشين آمريكا تا بحال رخنداده و همواره وزيراني از كابينه هاي مختلف در آمريكا به دلايل مختلف جايزه نوبل دريافت كردهاند. البته اين افراد به طور عمده از جمله جايزههاي غير علمي اين بنياد را به خود اختصاص داده اند.
استراتژي كاهش وابستگي به واردات انرژي سياست تثبيت شدهاي در آمريكاست و همه دولتهاي متخب اين سياست را دنبال كردهاند. انتخاب چو به عنوان وزيرانرژي از نظر تئوريك ميتواند گام بلندي براي حل قطعي كاهش وابستگي به واردات انرژي در اين كشور باشد. حاكم شدن ديدگاههاي يك فرد محقق و پژوهشگر حرفهاي در زمينه انرژيهاي نو كه به همين دليل برنده نوبل فيزيك نيز شده از اجرايي شدن انديشههاي علمي معطوف به توليد انرژيهاي نو در بالاترين سطح در دولت آمريكا به عنوان بزرگترين مصرف كننده انرژي در جهان است.اين مسئله براي كشورهاي توليد كننده نفت يك مسئله جدي است و بايد توجه ويژهاي به آن داشته باشند.
بهطور طبيعي همواره هر وزارت خانه اي در هر كشوري بهطور معمول برنامه ها و اهداف خود را براي بررسي و ارزيابي علمي پيش از اجرا به محققان و پژوهشگران و يا دانشگاه هاي معتبر ارائه مي كنند تا پس از بررسي آن را اجرا كنند ولي اين بار يك محقق مجري اين سياست ها شده كه فرصت ها و نگراني هايي را در پي دارد. نخست اينكه وي تعهد كامل و كاملي به حاصل بررسي هاي علمي خواهد داشت و اجراي دقيق سياست هاي پژوهشي را دنبال خواهد كرد اين انتصاب ترديد ها در مورد دخالت مسايل غير عملي در اجراي برنامه هاي اجرايي را كاهش مي دهد ولي كم تجربه بودن وي در امور اجرايي مي تواند ترديدهايي را در اجراي موفقيت آميز سياست ها درپي داشته باشد. با اين وجود برخي از طرفداران چو به دليل پيشينه وي در عقد قراردادي با شركت نفت انگليس(بي پي) براي اجراي يك طرح پژوهشي در زمينه انرژيهاي نو در دانشگاه بركلي كه وي مسئول آن بوده است نشانه اي از تجربه وي در امور اجرايي ميدانند. اين طرح كه بزرگترين همكاري مشترك ميان دانشگاه و صنعت در آمريكا بود بيش از 500 ميليوندلار ارزش سرمايهگذاري داشته است.
اين اقدام منجر به تشكيل انستيتوي سوخت بيولوژيك دانشگاه بركلي كاليفرنيا شد. مشاركت وي در اين طرح با مخالف هيات علمي و دانشجويان اين دانشگاه نيز مواجه شد و آنان اين طرح را بيش از يك حركت علمي بيش از پيش با اهدف مالي ارزيابي ميكردند ولي وي تسليم اين فشارها نشد. به اعتقاد بسياري موسسهاي كه با پافشاري چو شكل گرفت بزرگترين موسسه پژوهشي خصوصي و عمومي است كه در جهان شكل گرفت.
وي پيش از اين اقدام در اجراي طرح پژوهشي مشابهي با بودجه 125 ميليون دلاري وزارت انرژي آمريكا با مشاركت چند شركت خصوصي نيز مشاركت داشت.
بدون شك وي با اين سابقه با صرف بودجه در راه كاهش مصرف انرژيهاي فسيلي خواهد كوشيد وي در جلسه كنگره آمريكا براي بررسي تشكيل موسسه پژوهش انرژي با صراحت تاكيد كرد كه ادامه اتكاي شديد بر مصرف انرژي فسيلي خطر تغييرات آبوهوايي را تشديد مي كنيم.
حامي وقعي محيط زيست
با نگاهي به پيشينه چو وي يك طرفدار جدي محيط زيست محسوب ميشود.او پژوهشهاي متعددي را در زمينه انرژيهاي نو انجام داده است. وي از طرفداران استفاده بيشتر از انرژي هستهاي است و در عين حال و بي شك به اجراي سياستهايي كه به اقتصادي ترشدن طرحهاي توليد انرژيهاي نو كمك مي كند تاكيد خواهد كرد.
با افزايش قيمت انرژي طرحهاي متعددي براي توليد انرژيهاي نو اجرايي شد و در حال اجراست، اين سياست ها با كاهش قيمت انرژي در آمريكا با مشكلاتي موجه خواهد شد كه بي شك چو از وقوع چنين رويدادي جلوگيري خواهد كرد.
هرچند استرتژي حاكم بر بخش انرژي در آمريكا اين امر را تشويق مي كند ولي اجرايي شدن اين اهداف و شدت و ضعف آن به وزيري كه در اين بخش امور اجرايي را دردست خواهد داشت بستگي دارد.
البته فشار افكار عمومي نيز در اين زمينه موثر خواهد بود. اينكه دولت اوباما به نارضايتي عمومي در اثر افزايش قيمت سوخت تنخواهد داد يا نه بايد در آينده روشن شود ولي آنچه مسلم است استيون چو در سال 2007 يك بار در مصاحبهاي با خبرگزاري رويتر اعلام كرده است كه اگر وي امپراتور بود كه به نوعي به مليت وي كه چيني است ارتباطات دارد پدال مصرف با بهره ولي بالا و مبتني بر حذف منابع طبيعي را تا به آخر مي فشرد.
اين سخن در زماني كه چو تنها يك محقق و پژوهشگر بود و با كسب نوبل فيزيك درواقع به عنوان امپراتور فيزيك سخن ميگفت كمي ايدهآليستي است ولي بدون شك او پدال مصرف انرژيهاي نو را بسيار بيشتر از اسلاف خود خواهد فشرد.
آنچه مهم است علاوه بر سرمايهگذاري جدي در توليد انرژيهاي نو و انرژي اتمي دولت جديد در امريكا با سياستهاي گذشته كه مانع توليد نفت در مناطقي كه تا پيش از اين به دلايل محيط زيستي ميشد نيز فاصله خواهد گرفت.
اين تغيير عمده در سخنان باراك اوباما هنگام معرفي استيون چو به عنوان وزيرانرژي مشهود بود.
وي در پاسخ به سوالي در مورد اينكه آيا احتمال دارد منع توليد نفت در آبهاي ساحلي را لغو كند گفت: وي در چارچوب خودكفايي انرژي آمريكا با هرگونه طرحي همراهي خواهد كرد.
با اين وجود همه در انتظار تحقق وعده انتخاباتي اوباما براي صرف هزينه كلان 150 ميليارد دلاري در زمينه انرژيهاي نو هستند.
طرح برزرگي كه مشاغل مرتبط با حفظ محيط زيست يا مشاغل سبز را در آمريكا به شكل گستردهاي گسترش خواهد داد.
